Çocuklarda donup kalma tepkisi neden görülür? Stres, korku ve yoğun duygular karşısında çocuğa nasıl yaklaşılması gerektiğini öğrenin.

Çocuklarda Donup Kalma Tepkisi

Çocuklar stresli, korkutucu veya kendilerini çaresiz hissettiren durumlar karşısında farklı tepkiler verebilirler. Bazı çocuklar ağlar, bazıları uzaklaşmak ister, bazıları öfkelenir; bazıları ise bir süre hareketsizleşebilir, sessizleşebilir veya tepki vermekte zorlanabilir.

Bu durum günlük dilde “donup kalma” olarak ifade edilir.

Donma tepkisi, bedenin yoğun stres veya tehdit algısı karşısında verebildiği doğal tepkilerden biridir. Bu nedenle çocuğun böyle bir tepki göstermesi hemen “bir sorun var” şeklinde yorumlanmamalıdır. Önemli olan, bu durumun ne zaman ortaya çıktığını, ne kadar sürdüğünü ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğini gözlemlemektir.

Çocuklar Stresli Durumlara Neden Farklı Tepki Verir?

Her çocuğun mizacı, geçmiş deneyimleri, gelişim düzeyi ve çevresi farklıdır. Bu nedenle aynı olay iki çocukta tamamen farklı tepkiler oluşturabilir.

Bir çocuk tartışma sırasında ağlayabilirken başka bir çocuk odasına gitmek isteyebilir. Bir diğeri ise sessizleşerek bulunduğu yerde hareketsiz kalabilir.

Özellikle küçük çocuklar yaşadıkları duyguları yetişkinler kadar kolay tanımlayamazlar. “Korktum”, “kendimi güvende hissetmedim” veya “ne yapacağımı bilemedim” demek yerine bunu davranışlarıyla gösterebilirler.

Bu nedenle yetişkinlerin yalnızca davranışa değil, davranışın arkasındaki duyguya da dikkat etmeleri önemlidir.

Evdeki Yoğun Tartışmalar Çocukları Etkileyebilir

Çocukların yanında sürekli yüksek sesli tartışmalar yaşanması, tehdit edici bir ortam oluşması veya çocuğun kendisini güvende hissetmemesi onun stres düzeyini artırabilir.

Çocuk tartışmaya doğrudan dahil edilmese bile yüksek sesleri duyabilir, yetişkinlerin yüz ifadelerini görebilir ve ortamın gerginliğini hissedebilir.

Bu durumda bazı çocuklar;

• Sessizleşebilir,
• Bir köşeye çekilebilir,
• Ağlayabilir,
• Anne veya babaya yakın durmak isteyebilir,
• Uykuya geçmekte zorlanabilir,
• Karın veya baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar gösterebilir,
• Okulda daha çekingen davranabilir.

Bu tepkiler her çocukta görülmez ve tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak çocuk uzun süre yoğun strese maruz kalıyorsa, yetişkinlerin bu durumu ciddiye alması gerekir.

“Neden Kendini Savunmadın?” Demek Her Zaman Yardımcı Olmaz

Bir çocuk arkadaşlarıyla yaşadığı bir problem karşısında sessiz kalmışsa, yetişkinler bazen;

“Niye cevap vermedin?”
“Sen de ona söyleseydin.”
“Neden kendini savunmadın?”

gibi cümleler kurabilir.

Ancak çocuk o anda ne yapacağını gerçekten bilememiş olabilir.

Bu durumda çocuğu eleştirmek yerine, olay sakinleştikten sonra alternatif davranışları birlikte konuşmak daha yararlıdır.

Örneğin:

“Böyle bir şey tekrar olursa ‘Bunu istemiyorum’ diyebilirsin.”

“Rahatsız olduğunda öğretmeninden yardım isteyebilirsin.”

“İstersen bunu birlikte prova edebiliriz.”

Bu tür yaklaşımlar çocuğun zaman içerisinde kendisini ifade etmesini ve zor durumlarla baş etme becerilerini geliştirmesini destekler.

Çocuğa Duygularını Tanımayı Öğretmek

Çocukların duygularını tanımaları ve isimlendirebilmeleri oldukça değerlidir.

Günlük yaşamda;

“Biraz korkmuş gibisin.”
“Sanırım bu olanlar seni şaşırttı.”
“Şu anda üzgün müsün?”
“Ne yapacağını bilemediğin için durmuş olabilir misin?”

gibi ifadeler kullanılabilir.

Amaç çocuğun yerine karar vermek değil, yaşadığı duyguyu anlamlandırmasına yardımcı olmaktır.

Zamanla çocuk;

“Korktum.”
“Sinirlendim.”
“Ne yapacağımı bilemedim.”
“Yardıma ihtiyacım vardı.”

gibi ifadeler kullanmayı öğrenebilir.

Bu beceri, duygusal gelişimin önemli parçalarından biridir.

Çocuğa Güvenli Bir Ortam Sunmak

Çocuğun stres karşısındaki tepkilerini azaltmanın en önemli yollarından biri güvenli ve öngörülebilir bir çevre oluşturmaktır.

Çocuk;

• Kendisine değer verildiğini,
• Duygularının dinlendiğini,
• Hata yaptığında aşağılanmayacağını,
• Gerektiğinde yardım isteyebileceğini,
• Yetişkinlerin onu koruyacağını

hissetmelidir.

Bu güven ortamı, çocuğun zor durumlarda daha rahat iletişim kurmasına yardımcı olur.

Anne ve Babalar Ne Yapabilir?

Çocuğunuz zor bir olay karşısında sessizleştiğinde veya donup kaldığında önce ortamı sakinleştirmeye çalışın.

Hemen soru yağmuruna tutmak yerine ona biraz zaman tanıyın.

Sakin bir ses tonuyla;

“Buradayım.”
“Şu anda güvendesin.”
“Hazır olduğunda bana anlatabilirsin.”

gibi kısa ve güven veren ifadeler kullanabilirsiniz.

Daha sonra yaşanan olayı birlikte konuşabilir ve benzer bir durumda neler yapabileceği üzerine çalışabilirsiniz.

Ne Zaman Profesyonel Destek Düşünülebilir?

Donup kalma veya yoğun korku tepkileri sık sık tekrar ediyorsa ve çocuğun;

• Okula gitmesini,
• Arkadaş ilişkilerini,
• Uykusunu,
• Günlük etkinliklerini,
• Aile yaşamını

belirgin biçimde etkilemeye başladıysa bir çocuk ruh sağlığı uzmanından değerlendirme almak yararlı olabilir.

Amaç çocuğu etiketlemek değil; yaşadığı stresin kaynağını ve ihtiyaç duyduğu desteği daha iyi anlamaktır.

Çocukların En Büyük İhtiyacı: Güven

Çocukların davranışları çoğu zaman bize anlatamadıkları duyguları hakkında ipuçları verir.

Bu nedenle “Neden böyle davranıyor?” sorusunun yanında şu soruyu da sormak önemlidir:

“Şu anda ne hissediyor ve benden neye ihtiyacı var?”

Çocukların zor duygularla baş etmeyi öğrenmeleri zaman alır. Onlara sunabileceğimiz en değerli destek; sakinlik, güven, anlayış ve gerektiğinde doğru rehberliktir.

 

Çocuğun duygusunu görmek, onu davranışından daha iyi anlamanın ilk adımıdır.